Sidebar

21
Δευ, Μαϊ

Γενετική
Typography

Είναι γεγονός πως σήμερα οι άνθρωποι ζουν περισσότερα χρόνια απ’ όσο παλιότερα και το προσδόκιμο ζωής συνεχώς αυξάνεται

. Εντούτοις, τα ποσοστά ασθενειών όπως ο καρκίνος, οι παθήσεις του κυκλοφορικού συστήματος, οι λοιμώξεις και οι ασθένειες του αναπνευστικού παραμένουν αυξημένα, παρόλο που σε μεγάλο βαθμό είναι πλέον εφικτό να προληφθούν.

 

 

Εκτός από τις διατροφικές μας συνήθειες και γενικότερα τις συνθήκες διαβίωσής μας, υπάρχει κι άλλος ένας παράγοντας ο οποίος είναι εξίσου σημαντικός κι επηρεάζει άμεσα την υγεία μας. Αυτός είναι η γενετική προδιάθεση του ατόμου.

Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυσσόμενες χώρες. Ο βιοχημικός προσδιορισμός δεικτών ελέγχου του καρδιαγγειακού συστήματος προσφέρει γρήγορη πληροφόρηση για τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακού νοσήματος. Ωστόσο σε συνδυασμό με τον βιοχημικό έλεγχο, ταχύτατα αναπτύσσεται και εφαρμόζεται πλέον ο γενετικός έλεγχος σε γονίδια που σχετίζονται με τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακού νοσήματος.

Επίσης, είναι γεγονός ότι έχουν παρατηρηθεί αρκετές μη-αναμενόμενες ασθένειες ή/ και θάνατοι σε υγιείς ανθρώπους με καλή κλινική εικόνα, καλό lifestyle και αποφυγή καταχρήσεων (όπως κάπνισμα και αλκοόλ). Αυτά καθιστούν μεγάλη την πιθανότητα οι ασθένειες να οφείλονται σε γενετικά αίτια προδιάθεσης, χωρίς κατ’ ανάγκη να σημαίνει πως θα εκδηλωθούν.


 

Ποια είναι τα οφέλη της γενετικής ανάλυσης;

 

Η γενετική ανάλυση τέτοιων γονιδίων μέσω ανίχνευσης συγκεκριμένων μεταλλάξεων μπορεί να προσφέρει τα παρακάτω οφέλη:

  • Γίνεται μία φορά στην διάρκεια ζωής του ατόμου (lifetime test) προσφέροντας απόλυτα αξιόπιστα αποτελέσματα.
  • Προσφέρει προσυμπτωματική διάγνωση, δίνοντας την δυνατότητα πρόληψης και αυξημένης ιατρικής παρακολούθησης σε περίπτωση προσδιορισμού γονιδιακής μετάλλαξης που αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων. Το γεγονός αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση νεογνών ή παιδιών μικρής ηλικίας, καθώς η θεραπευτική τους αγωγή ή η αγωγή πρόληψής τους μπορεί να ξεκινήσει το νωρίτερο δυνατόν.
  • Σε κάποιες περιπτώσεις η ανίχνευση συγκεκριμένων γονιδιακών μεταλλάξεων οδηγεί σε αλλαγή θεραπευτικών σχημάτων προς όφελος του ασθενούς.
  • Το αποτέλεσμα της γενετικής εξέτασης προσφέρει χρήσιμη  ιατρική πληροφορία τόσο στα μέλη μιας οικογένειας, όσο και στους κοντινούς συγγενείς ενός εξεταζόμενου, καθώς στην περίπτωση ενός φορέα μιας γονιδιακής μετάλλαξης, υπάρχει πιθανότητα, η μετάλλαξη αυτή να υπάρχει σε κάποιον από τους γονείς του, τα αδέρφια του ή τα παιδιά του.

Η προδιάθεση για πολυπαραγοντικά νοσήματα εξαρτάται τόσο από γενετικούς όσο και από περιβαλλοντικούς παράγοντες, π.χ. διατροφικές συνήθειες, κάπνισμα, κατανάλωση αλκοόλ κ.λπ. Στο ανθρώπινο γονιδίωμα (DNA) υπάρχουν εκατοντάδες γενετικές παραλλαγές (πολυμορφισμοί), των οποίων ο συνδυασμός μπορεί να αυξάνει ή να μειώνει τον κίνδυνο ανάπτυξης των νοσημάτων αυτών. Μελέτες των πολυμορφισμών αυτών σε διαφορετικούς πληθυσμούς και παράλληλα σε ομάδες ασθενών και ομάδες ελέγχου βρίσκονται διεθνώς σε εξέλιξη.

 

Πως γίνεται η ανάλυση;

 

Το Κέντρο Γενετικών Αναλύσεων και Ερευνών BioGenomica AE έχει την τεχνολογική υποδομή και την τεχνογνωσία για να προσφέρει την δυνατότητα ανίχνευσης των κύριων γονιδιακών μεταλλάξεων που σχετίζονται με τα καρδιαγγειακά νοσήματα σε μια ομάδα διαφορετικών γονιδίων. Η ανίχνευση τους γίνεται μέσω προσδιορισμού  νουκλεοτιδικής αλληλουχίας (DNASequencing). Η μέθοδος αυτή εντοπισμού μεταλλάξεων είναι απόλυτα ασφαλής και πλεονεκτεί έναντι όλων των υπόλοιπων μεθόδων (π.χ πέψη με περιοριστικά ένζυμα) στο θέμα της αξιοπιστίας αποτελεσμάτων.

 

Τι χρειάζεται για να γίνουν τέτοιες αναλύσεις;

 

Ο γενετικός έλεγχος απαιτεί δείγμα αίματος ή σιέλου το οποίο συλλέγεται σε ειδικά πτυελοδοχεία τα οποία παρέχονται στους ιατρούς από την BioGenomica, από το οποίο απομονώνεται το γενετικό υλικό (DNA).

Ποια είναι τα εξεταζόμενα γονίδια;1-10

ΓΟΝΙΔΙΟ

ΜΕΤΑΛΛΑΞΗ /

ΠΟΛΥΜΟΡΦΙΣΜΟΣ

ΦΑΙΝΟΤΥΠΟΣ

Παράγοντας πήξης αίματος V

G1691A ή R508Q (Leiden)

Οδηγεί σε ενεργοποιημένη πρωτεΐνη C, ανιχνεύεται σε  20-50% των ασθενών με φλεβική θρόμβωση, αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους γενετικούς παράγοντες κινδύνου για θρομβoφιλία

H1299R (R2)

Ήπιος παράγοντας κινδύνου για θρόμβωση, αυξάνει όμως τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα σε φορείς της μετάλλαξης Leiden

Προθρομβίνη

G20210A

Φορείς έχουν 30% αυξημένα επίπεδα προθρομβίνης στο αίμα και 3 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο εκδήλωσης θρόμβωσης σε σχέση με φυσιολογικά άτομα. Ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά σε συνδυασμό με την μετάλλαξη Leiden.

Παράγοντας XIII (παράγοντας σταθεροποίησης του ινώδους)

V34L

Το αλληλόμορφο L σχετίζεται με πιθανό προστατευτίκο ρόλο κατά της φλεβικής θρόμβωσης

β – ινωδογόνο

455 G>A

Αυξημένα επίπεδα ινωδογόνου στο αίμα αυξάνοντας τον κίνδυνο για εμφράγματος του μυοκαρδίου και ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου

Αναστολέας του Ενεργοποιητή Πλασμινογόνου (PAI-1)

4G / 5G

Το αλληλόμορφο 4G συνδέεται με αυξημένη συγκέντρωση πλασμινογόνου στο αίμα και θεωρείται ως ήπιος παράγοντας κινδύνου για φλεβική θρόμβωση και έμφραγμα του μυοκαρδίου.

Aναγωγάση του Μεθυλενοτετραϋδροφυλλικού οξέως (MTHFR)

C677T

Οδηγεί σε μειωμένη δράση του ενζύμου, αυξημένα επίπεδα ομοκυστεΐνης στο αίμα. Ομοζυγωτία προδιαθέτει για θρόμβωση σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες κινδύνου.

A1298C

Σε συνδυασμό με τη μετάλλαξη C677T οδηγεί σε μειωμένη δράση του ενζύμου

Αγγιοτενσινογόνοένζυμο (Angiotensin – Converting Emzyme – ACE)

287 bp INS / DEL

Το αλληλόμορφο με την έλλειψη συνδέεται με αυξημένα επίπεδα στο αίμα αυξάνοντας τον κίνδυνο για έμφραγμα του μυοκαρδίου σε άτομα μεγάλης ηλικίας και σε καπνιστές

Απολιποπρωτεΐνη Β (ApoB)               

R3500Q

Επικρατής αλλά σπάνια γενετική ανωμαλία που προκαλεί υπερχοληστερολεμία και αυξημένο κίνδυνο για αρτηριοσκλήρωση.

Απολιποπρωτεΐνη Ε (ApoE)

Κωδικόνιο 112 (Cys / Arg)

Σημαντικοί  προγνωστικοί παράγοντες για τα επίπεδα λιπιδίων στο αίμα. Η ισομορφή E2  έχει τα χαμηλότερα επίπεδα ένω η Ε4 έχει τα υψηλότερα επίπεδα LDL και χοληστερόλης. Το αλληλόμορφο Ε4 αποτελεί παράγοντα επικινδυνότητας για τη δημιουργία αθηρωματικής πλάκας και την εμφάνιση στεφανιαίας νόσου. Παράλληλα, αυξημένη συχνότητα του αλληλομόρφου Ε4 έχει παρατηρηθεί σε οικογένειες με ιστορικό πρώιμης εκδήλωσης της νόσου του Alzheimer.

Κωδικόνιο 158 (Cys / Arg)

Γλυκοπρωτεΐνη ΙIIα (GPIIIa)

Τ1565C

Η παρουσία της συγκεκριμένης μετάλλαξης (αλλοαντιγόνο PlA2) έχει συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης θρομβώσεων.

 

 

 Πίνακας 1: Γονίδια που περιλαμβάνονται σε ένα γενετικό τεστ προδιάθεσης, μεταλλάξεις που ανιχνεύονται, και ο φαινότυπος που προκαλούν.

Ο παραπάνω πίνακας συνοψίζει μια ομάδα γονιδίων που μπορούν να δώσουν πληροφορίες για το γενετικό προφίλ ενός ανθρώπου σε σχέση με τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Υπάρχουν περισσότερες αναλύσεις που είναι διαθέσιμες από το εργαστήριο της BioGenomica, οι οποίες περιλαμβάνουν την επικινδυνότητα εμφάνισης καρκίνου του προστάτη (Prostate Cancer SNP panel), την αντιοξειδωτική λειτουργία του ανθρωπίνου σώματος, τη δυσανεξία στη λακτόζη, τη διαχείριση σωματικού βάρους σε σχέση με το μεταβολισμό και την απορρόφηση του λίπους από τον οργανισμό, κ.α.



Γράφει: Θεοφιλόπουλος Διονύσιος, M.Res – Επιστημονικός Διευθυντής BioGenomica – Κέντρο Γενετικών Αναλύσεων και Ερευνών Α.Ε., Τενέδου 2, 15235, Βριλήσσια, Αθήνα, Τηλ. 210 682 8200, Φαξ. 210 682 8202, Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.www.biogenomica.gr

Βιβλιογραφία

  1. Castoldi E et al. Combinations of 4 mutations (FV R506Q, FV H1299R, FV Y1702C, PT 20210G/A) affecting the prothrombinase complex in a thrombophilic familyBlood. 2000; 96(4):1443-8.
  2. Den Heijer Met al. Homocysteine, MTHFR and risk of venous thrombosis: a meta-analysis of published epidemiological studies. J Thromb Haemost. 2005; 3(2):292-9.
  3. Franco RF and Reitsma PH. Gene polymorphisms of the haemostatic system and the risk of arterial thrombotic diseaseBr J Haematol. 2001; 115(3):491-506.
  4. Lane DA and Grant PJ. Role of hemostatic gene polymorphisms in venous and arterial thrombotic diseaseBlood. 2000; 95(5):1517-32.
  5. Lentz SR. Mechanisms of homocysteine-induced atherothrombosis. J Thromb Haemost. 2005; 3(8):1646-54.
  6. Sharp L et al. Folate and breast cancer: the role of polymorphisms in methylenetetrahydrofolate reductase (MTHFR). Cancer Lett. 2002; 181(1):65-71.
  7. Sykes TC, Fegan C and Mosquera D. Thrombophilia, polymorphisms, and vascular diseaseMol Pathol. 2000; 53(6):300-6.
  8. Ulvik A et al. Functional inference of the methylenetetrahydrofolate reductase 677C > T and 1298A > C polymorphisms from a large-scale epidemiological studyHum Genet. 2007; 121(1):57-64.
  9. Wald DS. Homocysteine and cardiovascular disease: evidence on causality from a meta-analysis. BMJ. 2002; 325:1202.
  10. Homocysteine Studies Collaboration. Homocysteine and Risk of Ischemic Heart Disease and Stroke: A Meta-analysis. JAMA. 2002; 288(16):2015-2022.